oord in Hollywood (1938)

Toen Solly Spaeth vermoord was, werd hij door niemand betreurd. Zijn dood werd door velen beschouwd als zijn welverdiende loon, en als lijk verkreeg hij een grotere populariteit dan hij tijdens zijn leven ooit had kunnen verwachten. Vrienden had hij niet, en degenen die hun geld aan hem hadden toevertrouwd, waren door zijn toedoen in financiële moeilijkheden gekomen. Tot de slachtoffers van Solly's speculatief beleid behoorde ook diens compagnon. Zelfs voordat Ellery Queen in de zaak betrokken werd, waren er reeds teveel verdachten. De vier belangrijkste waren: een notaris en advocaat van kwade zaken, die op de dag van de moord een nieuw testament had opgemaakt, Speath's arme compagnon, in wiens bezit het moordwapen werd aangetroffen, Walter Speath, Solly's zoon, die door het bovengenoemde testament werd onterfd, en tenslotte Soll's blonde protegee, die door zijn dood vijftig miljoen dollar rijker zou worden. De zaak leek bijna te gemakkelijk voor de politie, totdat Ellery de pijnlijke vragen begon te stellen, die onverbiddelijk zouden leiden tot de ontmaskering van de moordenaar.

Queen is Koning wanneer het op waterdichte mysteries aankomt die op onnavolgbare en kundige manier die elementen van ingeniositeit, verrassing en originele plaatsing combineren om tot een deductieve oplossing te komen die voor de lezer eerlijk aanvoelt en strikt overeenstemt met de wetenschap van een gestroomlijnde moord. Dit, de veertiende Queen die aan het grootste Amerikaanse boekkopende publiek wordt voorgesteld presenteert; een blonde exotische danseres, Winni Moon; haar welriekende chimpansee; een moord die die een uitgevers droom werd; Pink, een atleet uit Flatbush, Brooklyn; Solly Spaeth, een onethisch financier uit New York. En tenslotte is Queen ook letterlijk Koning in Moord in Hollywood, wanneer hij gestalte geeft aan Hilary "Scoop" King.

The Devil to Pay (1938), markeert de eerste volwaardige avonturenroman van de detective tegen de glamoureuze achtergrond van Hollywood. Door de vertrouwde Queen-elementen van ingenieuze deductie, kleurrijke personages en verrassende ontknopingen te combineren met satire op de filmindustrie, biedt de roman een luchtiger en sneller verteld mysterie dan veel van zijn voorgangers. Hoewel critici het er in het algemeen over eens waren dat het boek de grimmige sfeer en intellectuele strengheid van Queens eerdere klassiekers miste, bleef het een onderhoudend en bijzonder vlot leesbaar detectiveverhaal dat de voortdurende bereidheid van de auteurs toonde om te experimenteren met setting en karakterisering.

Het verhaal begint wanneer Ellery Queen in Hollywood aankomt om als schrijver van mysteries voor de filmindustrie aan de slag te gaan. Ironisch genoeg blijkt zijn nieuwe werkgever, de ongrijpbare studiobaas Mr. Butcher, vrijwel onmogelijk te ontmoeten, waardoor Ellery achterblijft met een indrukwekkend maar volledig leeg kantoor en niets omhanden heeft. Nog voordat zijn carrière als scenarioschrijver kan beginnen, haalt echter een sensationele moord de krantenkoppen. De rijke financier Solomon ("Solly") Spaeth wordt onder bizarre omstandigheden vermoord aangetroffen, en Ellery verruilt de fictieve misdaad al snel voor een zeer reëel onderzoek. Onder de identiteit van de journalist Hilary "Scoop" King infiltreert hij de journalistieke wereld om de misdaad van binnenuit te onderzoeken, een vermomming die hem in staat stelt zich vrij tussen verslaggevers, politieagenten en verdachten te bewegen.

Het onderzoek introduceert een typisch eclectische groep personages. Daartoe behoren de glamoureuze maar onaangename blonde actrice Winni Moon, die voortdurend haar geparfumeerde chimpansee aan een roze lint met zich meedraagt; Pink, de sportieve butler uit Flatbush, Brooklyn; de rijke maar gewetenloze financier Solly Spaeth; de aristocratische sportman Jardin uit Virginia; de in Oostenrijk geboren Ruhig; Walter Spaeth uit Chicago; en de energieke heldin Valerie. De kosmopolitische achtergrond van vrijwel alle personages benadrukt Hollywood als de grote smeltkroes van Amerika, een stad die grotendeels wordt bevolkt door nieuwkomers in plaats van geboren Californiërs (Margaret Germond).

Ellery concludeert al snel dat de politie, ondanks het ogenschijnlijk overtuigende bewijsmateriaal, de verkeerde verdachte heeft gearresteerd. Met zijn kenmerkende observatievermogen en deductieve talent ontrafelt hij geleidelijk de verborgen relaties en motieven achter Spaeths dood. De moord zelf behoort tot de meest ongewone constructies uit de roman en omvat een bizarre combinatie van een zwaard, een pijl, melasse, cyanide en zorgvuldig geënsceneerd bewijsmateriaal. Zoals in veel Queen-romans onthullen ogenschijnlijk onbelangrijke fysieke aanwijzingen uiteindelijk de waarheid, al vroegen verschillende recensenten zich af of sommige van Ellery's gevolgtrekkingen wel voldoende onderbouwd waren. Zijn interpretatie van aanwijzingen, zoals een verrekijker die in de buurt van de plaats delict wordt gevonden, vonden sommige critici eerder intuïtief dan logisch onvermijdelijk, terwijl zijn bereidheid om met behulp van een Dictaphone gesprekken af te luisteren ethische bezwaren opriep.

In tegenstelling tot de donkerdere en meer claustrofobische mysteries die eraan voorafgingen, legt The Devil to Pay sterk de nadruk op de sfeer van Hollywood. Queen doorspekt de roman met observaties over filmstudio's, redactiekantoren, publiciteit, de cultuur van beroemdheden en de kunstmatige glamour van Zuid-Californië. De romance tussen Ellery en Valerie, die al in de openingshoofdstukken wordt geïntroduceerd, krijgt aanzienlijk meer ruimte dan gebruikelijk was in de eerdere romans en wordt algemeen beschouwd als een van de sterkste elementen van het boek. Sommige commentatoren vonden zelfs dat het openingsgedeelte, met zijn introductie van het Hollywoodleven en de romantische verhaallijn, geslaagder was dan het detectiveplot zelf (Nevins).

De roman betekent ook een subtiele koerswijziging in toon. Het was Ellery Queens eerste roman die zich in Hollywood afspeelde en een van de eerste waarin een lichte politieke ondertoon doorklinkt. Hoewel het mysterie knap is opgebouwd, vonden sommige critici dat het nooit uitgroeit tot een van de werkelijk memorabele detectivepuzzels uit de reeks. De oplossing berust minder op de uitgewerkte keten van waterdichte deducties die klassiekers als The Greek Coffin Mystery kenmerken en meer op onverwachte onthullingen. Nevins merkte op dat een van de centrale aanwijzingen, waarbij herenjassen van kameelhaar een rol spelen, later op een logischere manier werd uitgewerkt in het korte verhaal "Mind Over Matter" (1939), wat erop wijst dat het onderliggende idee sterker was dan de uitvoering ervan in deze roman (Nevins).

De kritische ontvangst weerspiegelde deze gemengde indrukken. The New York Sun prees de roman als "levendig, rechttoe rechtaan en voortdurend boeiend" en noemde hem opnieuw een welkome Ellery Queen-succes. The Brooklyn Eagle waardeerde het onderhoudende tempo, de kleurrijke lokale sfeer en de aansprekende personages, maar vond dat de roman de beklemmende sfeer van de eerdere Queen-mysteries miste en te sterk leunde op een onverwachte ontmaskering van de dader. Margaret Germond schreef in The Evening Star lovend over de overtuigende Hollywood-setting en de overvloed aan mysterie, romantiek en misleiding, terwijl zij opmerkte dat Ellery, ondanks zijn gewijzigde uiterlijk en optreden, een aantrekkelijke hoofdpersoon bleef. De Britse criticus Torquemada zag de roman als opnieuw een bewijs van Ellery Queens opmerkelijke ontwikkeling als stilist. Volgens hem waren de neven geëvolueerd van schrijvers van ingenieuze puzzels tot volleerde romanschrijvers die meeslepende en goed geschreven verhalen konden vertellen.

Niet alle recensenten waren echter even enthousiast. Dr. Watson Jr. merkte in de Daily Telegraph van Sydney met humor op dat het meest memorabele aspect van de roman Ellery's tijdelijke baard was, die hij uitsluitend liet groeien om hem later af te scheren als onderdeel van een vermomming. Volgens hem maakte dit merkwaardige detail van de beroemde cerebrale detective voor het eerst een bijna menselijk personage. Hoewel hij kritiek had op wat hij zag als ongeloofwaardige deducties en twijfelachtige opsporingsmethoden, gaf hij toch toe dat hij van de roman had genoten en prees hij Queen voor het kiezen van een onverwacht type moordenaar dat zelden in detectiveverhalen voorkomt.

De titel verwijst naar de Engelse uitdrukking "the devil to pay", waarmee grote moeilijkheden of een onvermijdelijke afrekening als gevolg van iemands daden wordt bedoeld. Volgens een populaire verklaring zou de uitdrukking verwijzen naar de "devil", een moeilijk bereikbare naad van een schip die met veel pek moest worden dichtgemaakt of "betaald" (to pay). Hoewel pay in deze betekenis sinds de zeventiende eeuw goed is gedocumenteerd, is devil als benaming voor een scheepsnaad veel minder zeker en bestaat er onder bronnen geen overeenstemming over welke naad precies bedoeld wordt. Veel boeken geven de volledige uitdrukking als "there's the devil to pay and only half a bucket of pitch" of "there's the devil to pay and no pitch hot". Toch bestaat er geen overtuigend bewijs dat de uitdrukking werkelijk een nautische oorsprong heeft, al werd zij later waarschijnlijk wel aan boord van schepen overgenomen. Taalkundig onderzoek wijst eerder op een verwijzing naar een Faustiaanse overeenkomst, waarbij uiteindelijk de schuld aan de Duivel moet worden betaald. Jonathan Swift gebruikte de uitdrukking reeds in 1738, hetzelfde jaar waarin de roman verscheen: "I must be with my Wife on Tuesday, or there will be the Devil and all to pay" (Michael Quinion).

Hoewel The Devil to Pay doorgaans niet tot Ellery Queens grootste detectiveklassiekers wordt gerekend, neemt de roman wel een belangrijke plaats in binnen de ontwikkeling van de reeks. Hij verruimt Ellery's wereld buiten New York, introduceert Hollywood als een boeiende nieuwe omgeving, experimenteert met vermommingen en romantiek, en toont de bereidheid van de auteurs om klassieke puzzelconstructies te combineren met avontuur en satire. Het resultaat is een levendig en toegankelijk mysterie waarvan de kleurrijke sfeer en memorabele personages de minder strenge detectivepuzzel vaak overschaduwen, waardoor het een onderhoudende, zij het enigszins overgangsroman binnen de Queen-canon blijft.