  oord
achterstevoren (1934)
 De moordenaar moet wel een bijzonder vreemde inval hebben gehad, toen hij niet alleen alles in de kamer ondersteboven en achterstevoren zette, maar zelfs de moeite nam het slachtoffer zijn kleren achterstevoren aan te trekken. Het leek volslagen krankzinnig, maar bij nader toezien moest EQ toegeven dat er een systeem in de krankzinnigheid stak. Het was allemaal welbewust gedaan en Ellery vermoedde dat de reden school in het feit dat de moordenaar de aandacht wilde afleiden van een detail dat, als het ontdekt werd, de oplossing onder handbereik zou brengen. Even raadselachtig was dat niemand de moordenaar gezien had. Hij moest uit het niets te voorschijn zijn gekomen en ook weer daarin zijn verdwenen. En trouwens, wie was het slachtoffer, en waarom was hij vermoord? Queen junior noch zijn vader hadden ooit zo'n merkwaardige misdaad moeten oplossen. En als je bovendien verzeild geraakt te midden van een zo vreemd stelletje mensen als de familie Kirk en hun kennissen, die allemaal iets te verbergen leken hebben, dan had je al je, hoewel niet geringe, scherpzinnigheid en opmerkzaamheid nodig om enig aanknopingspunt te vinden. Dat Queen junior daarin tegen de verwachting van senior slaagt, staat natuurlijk bij voorbaat vast, maar de manier waarop is zo verrassend en spitsvondig, dat de lezer tot de laatste bladzijde ademloos gespannen blijft. Er waren verschillende vreemde dingen aan de hand met de dikke man. Niemand had hem de weelderige suite zien binnengaan en niemand wist zijn naam. Op de één of andere manier werd zijn kledij hem achterstevoren aangedaan en alle meubels in de kamer omgekeerd. De kamer waarin hij werd teruggevonden was van binnenuit gesloten en buiten hemzelf bevond zich niemand in de kamer. het was een zaak zoals Ellery Queen er nog geen had gezien - op twee zaken na. De man was dood en het was opnieuw zijn verbazingwekkende taak de moordenaar op te sporen. |
| "Zonder twijfel de beste van alle Queen verhalen." -- New York Times |
    |
| Bovenste rij (van L naar R): Eerste uitgaven hadden identieke kaften. De opdruk op de rug verschillende naargelang de uitgever. Bovenste rij van links naar rechts: Stofkaft en harde kaft voor Stokes uitgave, daarna een Grosset & Dunlap stofkaft en harde kaft. Onderste rij (van L naar R): De kaft voor de uitgave van International Readers League, de Triangle uitgave met stofkaft en drie harde kaft variaties. (Klik op de kaften zelf om die verschillen te zien) * |
| The Nassau Daily Review (Long Island), "Pens
and Margins" door Frank A. Culver - 10 juli 1934 "De vaste zomeroogst van moord/mysterie romans bewijst dat het nog steeds hoogtij viert met het verschijnen van de hierboven genoemde titels. Het Queen opus kan, als een puzzelaar, worden aanbevolen aan zelfs de meest ervaren lezers van detectiveverhalen of experts in de deductieve kunst van het redeneren ... Ik moet hier wel toevoegen dan ik, zeker niet de meest enthousiaste volgeling van mysterieverhalen in deze wereld ben, maar toch voldoende afgeleid was om een goed uur met dit boek door te brengen. ... Hier heeft de auteur heeft alle trucs en eigenschappen van het eigenlijke detectiveverhaal verzameld, evenals enkele die nieuw moeten zijn voor het vak. Natuurlijk is er de onvermijdelijke moord. Maar dit is uniek op het gebied van detectiveverhaalmoorden. Het slachtoffer blijft als het ware tot op het laatste moment ongeïdentificeerd; en aangezien de intrige van het plot zich steeds verdiept en het mysterie voortdurend aanzwelt tot in de laatste helft van het laatste hoofdstuk. Ik moet toegeven dat de oplossing van het mysterie, eenmaal gelezen, een beetje teleurstellend is. Tenminste, zo leek het mij. Ik ben echter, juist om die reden, steeds een beetje op mijn hoede bij detectiveverhalen. De ontknopingen geven me meestal het gevoel dat ik voor de gek ben gehouden. Dat is ook zo met het einde van 'The Chinese Orange Mystery'. De manipulaties van Detective Queen lijken net een beetje te doen denken aan die onmogelijke en belachelijk ingewikkelde machines die Rube Goldberg in zijn tekenfilms opvoert. Maar nu weet ik wel de oplossing van het mysterie; en u, mijn beste lezers, niet. En als u zich onderwerpt aan het meeslepende raadsel van Mr. Queen, wed ik dat u het boek niet zult laten liggen totdat de oplossing, hoe ingewikkeld die ook is, ook de uwe is. Dat is de waarde en de charme van detectiveverhalen, totdat je weet wat de oplossing is, heeft het een charme die zo volledig magnetisch is dat de complicaties van incidenten zich van je hele bewustzijn meester maken. Het volstaat te zeggen dat er veel plots en kruisplots in dit boek zijn ... en dat voordat hij het mysterie zelf heeft opgelost, de auteur ook verschillende gruwelijke complicaties heeft opgelost die de zaken volledig dreigden te verstoren. Er zijn de gebruikelijke alarmerende personages, een verleidelijke avonturierster, een opvliegende oude heer, een stiekem uitziende buitenlander, enzovoort. En wat meer is, alle aanwijzingen in het mysterie lijken achterstevoren te zijn, zodat de ondertitel van de auteur "A Study in Deduction" inderdaad een bewaarheid wordt. De zeer dubbele betekenis van de titel wordt pas in het laatste hoofdstuk onthuld." Buffalo Evening News - 23 juni 1934 "Alweer een verhaal van de bovenste plank geschreven door Ellery Queen. DUIZENDEN gretige fans wachten op het nieuwste analytico-deductieve probleem van de auteur wiens boeken in negen verschillende talen verschijnen, die nog nooit een mislukking heeft geschreven en wiens meest originele en opwindende thriller dit ademloze verhaal is van de onbekende man wiens lichaam werd gevonden in een privékamer op de 22e verdieping van een hotel. Zijn dood overschaduwde het leven van zeven prominente mensen, van wie niemand hem ooit had gezien of gehoord. Het vreemdste van alles was dat het slachtoffer zijn kleren achterstevoren aan had en dat alles in de kamer waar het misdrijf werd gepleegd - stoelen, tafels, zelfs spiegels, de omgekeerd was gedraaid. En waarom had de mysterieuze vreemdeling een Chinese sinaasappel gegeten? Kijk hoe Ellery Queen de verbazingwekkende oplossing afleidt, door met oneindig veel geduld, doorheen de pulserende vloedgolf van terreur die levens en fortuinen hals over kop meesleurt te wandelen." |
|
Gepubliceerd in 1934 geldt
Moord achterstevoren (The Chinese
Orange Mystery) als een van Ellery Queens meest
gedurfde en barokke verwezenlijkingen uit de klassieke periode, een roman
waarvan de reputatie bij kenners minder steunt op realisme dan op een
uitzonderlijke verbeeldingskracht en een radicale omgang met de vorm van het
detectiveverhaal. Vanaf de openingspagina’s maakt het boek duidelijk dat het
de verwachtingen wil ontregelen. Inspecteur Richard Queen staat niet alleen
voor een moordzaak, maar voor een dood zonder identiteit: het slachtoffer,
gruwelijk omgebracht in een privé-voorvertrek van het Hotel Chancellor en
later in verband gebracht met de kantoren van Mandarin Press, blijft tot
bijna de laatste bladzijden naamloos, onherkenbaar en onverklaard. Niemand
die bij het onderzoek betrokken is, heeft de man ooit eerder gezien; zijn
afkomst, zijn bedoeling en zelfs zijn betekenis moeten achteraf worden
afgeleid, een omkering van de gebruikelijke prioriteiten van het genre. De plaats delict versterkt die ontwrichting. Alles is letterlijk achterstevoren. Het meubilair staat omgekeerd, schilderijen kijken naar de muur, het tapijt ligt ondersteboven, en het lijk zelf is op groteske wijze gemanipuleerd, met de kleren van voor naar achter gedragen en stokken die langs de kledij aan de rugzijde. Deze visuele perversie is geen loutere versiering maar de leidende metafoor van de roman: elke aanwijzing die Ellery Queen vindt, lijkt de verkeerde kant uit te wijzen en dwingt de lezer om in omgekeerde richting te redeneren. Tijdgenoten herkenden meteen de originaliteit van deze aanpak en noemden het boek een puzzel zelfs voor doorgewinterde liefhebbers van zorgvuldig redeneren, waarbij ze de onophoudelijke vindingrijkheid prezen (Nassau Daily Review, 10 jul 1934; Buffalo Evening News, 23 jun 1934). De New York Times zelfs ging nog verder en bestempelde het als “zonder twijfel het beste van de Queen-verhalen”. De setting bij Mandarin Press, een gerenommeerde uitgever van buitenlandse literatuur geleid door de filatelistische magnaat Donald Kirk, laat de auteurs toe verschillende van hun vertrouwde obsessies samen te brengen: eruditie, verzamelwoede en het raakvlak tussen hoge cultuur en smerige misdaad. Filatelie is hier geen decoratief detail maar een drijvende kracht, want de moord blijkt uiteindelijk verbonden met de begeerte naar een mythische foutdruk van een postzegel, een vondst die later aanleiding gaf tot spottende commentaren van filatelistische recensenten die de kennis van postzegels hoger aansloegen dan de literaire stijl (Evening Star, 15 dec 1940). Rond dit middelpunt verzamelen de Queens een vertrouwde maar doeltreffende galerij van verdachten: een knorrige oude man, een verleidelijke avonturierster, verdachte buitenlanders, nerveuze werknemers en diverse nevenraadsels die dreigen het centrale probleem te overschaduwen vooraleer Ellery de orde kan herstellen. |
         |
|
Structureel is de roman tegelijk een culminatie en een experiment. Net als Patiënt overleden, operatie geslaagd
(The Dutch Shoe Mystery) steunt deze sterk op architecturale ruimte
en plattegronden, maar hier wordt die methode uitgebreid tot iets bijna
surreëels, een volgehouden omkering van normale logica die de puzzel tot aan
de rand van de traditie van de onmogelijke misdaad voert. Hoewel er geen
echte locked room voorkomt, is het boek lang verkeerd herinnerd als zodanig
en verscheen het in lijsten van klassieke onmogelijke-misdaadromans, vaak
aangehaald door schrijvers (Edward D. Hoch,
Mystery Writers of America;
Michael E.Grost). Deze collectieve valse
herinnering is veelzeggend: de oplossing, hoe wild ze ook klinkt wanneer ze
geïsoleerd wordt, hoort duidelijk thuis in de lijn van
Chesterton en
anticipeert op de latere, flamboyantere staaltjes van
John Dickson Carr.
Carr zelf erkende de originaliteit van het boek expliciet in
The Hollow Man (aka The Three Coffins),
waar hij opmerkte dat Ellery Queen “nog een andere
methode heeft getoond… waarbij het lijk zelf wordt gebruikt”, een
uitspraak die later door Anthony Boucher werd verwerkt in Nine Times
Nine als onderdeel van een metafictionele bespreking van
locked-room-theorie.* Literaire verwijzingen verankeren de roman verder in zijn tijd. Dashiell Hammett wordt bij naam genoemd, de verpleegster Diversey kan een knipoog zijn naar MacKinlay Kantors roman Diversey (1928), en de verdachte Macgowan verwijst mogelijk naar Kenneth Macgowan, redacteur van Sleuths (1931) en auteur van The Origin of Evil (Michael E.Grost). Zulke verwijzingen versterken het gevoel dat The Chinese Orange Mystery bewust deelneemt aan het detectivegenre als een levend gesprek en niet als een vaststaande formule. De kritiek op het boek heeft zich vaak geconcentreerd op het ongelijkmatige tempo en het slot. Sommige vroege recensenten vonden de oplossing, eens onthuld, teleurstellend mechanisch en vergeleken Ellery’s deducties met een Rube Goldberg-constructie** waarvan de vindingrijkheid de geloofwaardigheid dreigt te overvleugelen (Nassau Daily Review, 10 jul 1934). Anderen wezen op een inzakkende vertelenergie tussen de moord en de ontknoping. Toch gaven zelfs deze critici toe dat de roman een dwingende aantrekkingskracht heeft en een magnetische complexiteit bezit die het moeilijk maakt het boek weg te leggen vóór de laatste verklaring. Achteraf bekeken neemt The Chinese Orange Mystery een cruciale plaats in binnen het oeuvre van Ellery Queen. Het is niet hun meest realistische roman, noch hun stilistisch meest verfijnde, maar mogelijk wel hun meest gewaagde. Het vervult de belofte van de vroege boeken door deductie tot een sfeer van gecontroleerde extravagantie te verheffen, waarin logica, symboliek en fysieke ruimte op verrassende wijze worden omgekeerd. Voor lezers die vertrouwd zijn met de conventies van de Golden Age ligt het plezier niet alleen in de oplossing, maar ook in het meemaken hoe het genre zelf even op zijn kop wordt gezet, om op het einde triomfantelijk weer rechtgezet te worden. Film (min of meer): The Mandarin Mystery. |
|
Boven: Verscheen in diverse Nederlandse kranten in de vorm van een feuilleton onder de naam "De Chineesche Postzegel" (1936) en "De vermoorde zendeling" (1936) |
          |
|
Evening Star,
"Among the stamp collectors" door James Waldo Fawcett -
15 december 1940 "The Chinese Orange Mystery van Ellery Queen is alweer een detective verhaal met een moord die wordt gepleegd omwille van een postzegel - een mythische vergissing in een verdragshaven. De auteur kent misschien wel wat van filatelie, maar weinig over het literair gebruik van de Engelse taal. Zijn stijl is qua misdaad meer intrigerend dan diegene die hij probeert op te lossen." The Courier-Mail, Brisbane - 25 augustus 1934 - "Some Short Reviews of the Latest Books" "Moordmysteries en plotselinge dood zijn de alledaagse onderwerpen van die slimme Amerikaanse schrijver, 'Ellery Queen,' die met zijn landgenoot, S. S. Van Dine (de schepper van 'Philo Vance), een brede Engelse populariteit deelt. Ellery Queen, die het vorstelijke appartement van een bevriende miljonair bezoekt, ontdekt een toevallige bezoeker niet alleen vermoord, maar de kamer ook volledig overhoop gehaald en de kleren van het slachtoffer achterstevoren aangetrokken. Het hele decor van de ongewone en eigenaardige misdaad ademt een sfeer van berekend kwaad, die de auteur behendig op de lezer weet over te brengen. Ellery Queen baant zich echter geduldig een weg door een half dozijn of zo curieuze subplotjes, en met het kenmerkende aplomb ontmaskert hij de echte misdadiger." |
|
Elementen voor "The Game": Er is een uitdaging aan de lezer waarin Ellery zich excuseert omdat hij pas laat de uitdaging aan de lezer in het vorige boek toevoegde en het vergeten had in het boek daarvoor. (Er was geen uitdaging aanwezig in The Siamese Twin Mystery.) Het verhaal speelt zich af tijdens één week in New York, waar Donald Kirk in het Chancellor Hotel dood wordt geslagen. Ellery, opnieuw met pince-nez, is een vrijgezel "met een eigen kijk op het huwelijk". Hij rookt sigaretten en gebruikt de houten wandelstok. Richard studeerde in Heidelberg en vroeger was hij een kapitein in één van de buitenwijken van N.Y. Hij kraakte de zaak in 41 Street waar een cocaïnedealer Dippy Mc Guire een kogel in de buik kreeg. Zowel Djuna als Dr. Prouty (met de sigaar) verschijnen opnieuw. Het NYPD is vertegenwoordigd door Ritter, Hesse, Pigott, Johnson en sergeant Velie. De Duesenberg wordt niet vermeld. |
 |
| Boven: Het juninummer van Redbook uit 1934 met daarin het complete verhaal The Chinese Orange Murder. |
|
Nota's * Boucher's exacte quote rond Ellery Queen's Chinese Orange Mystery was: "Ellery Queen ons nog een andere methode toonde [van het bewerken van schroeven], bestaande uit het gebruik maken van de dode zelf -- maar een overmoedig citaat hiervan zou, indien buiten zijn context geplaatst, zo bevreemdend klinken dat ze zelf het briljante heerschap oneer zou aandoen" ** Een Rube Goldberg-constructie is een opzettelijk overdreven ingewikkelde en omslachtige manier om iets heel eenvoudigs te doen. De term komt van Rube Goldberg (1883 - 1970), een Amerikaanse cartoonist die beroemd werd met tekeningen van absurde kettingreacties: een bal rolt, tikt een hefboom aan, die laat een kooi vallen, waardoor een vogel schrikt, die een kaars omstoot, enzovoort, allemaal om uiteindelijk iets banaals te bereiken zoals een servet afvegen of een licht uitdoen. In figuurlijke zin, zoals bij The Chinese Orange Mystery, betekent het een oplossing die technisch klopt maar zo complex en kunstmatig is opgebouwd dat ze meer bewondering oproept voor de vindingrijkheid dan voor de vanzelfsprekendheid. In de context van Golden Age-detectives is dat geen ongewoon verwijt: veel lezers genieten juist van die barokke complexiteit, terwijl anderen ze ervaren als een intellectuele kunstgreep die de geloofwaardigheid op de proef stelt. |
|
The Chinese Orange
Mystery Vertalingen: |
 Andere artikels over dit boek (1) Reading Ellery Queen Jon Mathewson (Feb 2014) (2) The Topsy-Turvy Murder Ho-Ling (May 16. 2013) (3) My Reader's Block Bev Hankins (Jan 13. 2011) |
| * Geïnteresseerde lezers moeten weten dat de icoontjes/kaften die op deze site worden toegevoegd vaak lange uitgebreide informatie hebben, die niet noodzakelijk in de tekst zelf wordt herhaald. Die informatie kwam ooit standaard als pop-up te voorschijn door met de muis de foto aan te wijzen. Firefox gebruikers kunnen deze handigheid activeren via een add-on genaamd "Popup ALT Attribute". Na installatie resulteert het aanwijzen van de iconen of kaften in een pop-up met extra of verduidelijkende informatie over de afbeelding. |
|
Pagina aangemaakt 18 april 1999 Versie x2.0 - Laatste update 17 januari 2026 |
 Copyright © MCMXCIX-MMXXVI Ellery Queen, een website rond deductie. Alle rechten voorbehouden. |
